Ar nos Fawrth, 6ed o Fedi am 7 o’r gloch, bydd Gwasg Gomer yn lansio Optimist Absoliwt: Cofiant Eluned Phillips gan Menna Elfyn ym mwyty 1176, Castell Aberteifi.

 

Castell Aberteifi oedd safle’r Eisteddfod gyntaf yn 1176 ac mae bellach yn gartref i’r Goron a enillodd Eluned Phillips yn Eisteddfod Genedlaethol y Bala yn 1967. Eluned Phillips (1914 - 2009) oedd yr unig ferch yn hanes yr Eisteddfod Genedlaethol i ennill dwy goron yn ystod yr ugeinfed ganrif. Mae’n briodol, felly, mai dyma leoliad lansio cyfrol i gofio amdani.

 

Os hoffech fynychu’r digwyddiad i lansio’r gyfrol, cysylltwch â Gwasg Gomer am ragor o wybodaeth (01559 363 090 neu marchnata@gomer.co.uk).  

 

Roedd Menna Elfyn yn gyfarwydd ag Eluned Phillips ac yn lled-gyfarwydd â’i gwaith a’r straeon amdani ond pan gafodd gyfle i ymchwilio ymhellach i fywyd y fenyw bengoch, garismataidd o Genarth, fe gydiodd ei hysbryd yn Menna nes ei hysbrydoli i lunio cofiant am ei bywyd a’i gwaith.

 

“Efallai y bydd rhywun ar ôl i fi fynd yn dweud y gwir amdana i.”

 

Dyna ddywedodd y Prifardd Eluned Phillips a dyma fwriad Menna Elfyn yn ei chyfrol. Ar ôl pori ym mhapurau personol Eluned a llawer ohonynt yn ei llawysgrifen, daeth o hyd i drysorau a bu fel agor allwedd ar gist calon y prifardd. Tystiai’r holl ysgrifennu i’w chreadigrwydd amryddawn ac wedi iddi ddarllen ei gwaith yn drylwyr, ystyriai Menna nad oedd dim amdani ond cloriannu ei chyfraniad a’i roi ar gof a chadw. Cymhelliad personol ddaeth ag Optimist Absoliwt i fodolaeth felly ac y mae Menna, drwy wneud hynny wedi gwneud cymwynas â’r genedl. 

 

Y mae Menna Elfyn yn olrhain hanes y fenyw anghonfensiynol hon, ei bywyd personol yn ogystal â’i bywyd cyhoeddus. Teimla Menna y gwnaethpwyd cam ag Eluned – ac mae’r gyfrol hon yn ymgais at unioni’r cam hwnnw.

 

Bu Eluned Phillips yn destun trafod ar hyd y blynyddoedd a phobl yn amau ei dawn a’i gallu. Ystyriwyd Eluned yn dipyn o ryfeddod fel menyw o fardd, a hynny ar adeg pan roedd dynion yn unig yn cael eu hystyried yn feirdd go iawn. Sut y gellid ei gweld hi felly-- fel bardd? Ac ar ben hynny, roedd hi’n fardd coronog hefyd. Amhosib!

 

Bu Eluned Phillips yn gocyn hitio ar hyd ei bywyd ond fe wisgodd pob beirniadaeth yn ysgafn. Dyma fenyw a hanner. Roedd hi’n gydnabod i Edith Piaf a Dylan Thomas ac yn fenyw a gydiai ymhob cyfle â’i dwy llaw.  Menyw oedd â thân yn ei bol dros ysgrifennu oedd Eluned Phillips ac un oedd â chwerthiniad barod bob tro. Optimist absoliwt yn wir.